Μοντέρνα τι;

Ας ξεκαθαρίσουμε κάποια σημαντικά στοιχεία, όσον αφορά το θέμα της τέχνης

Πρώτον και κυριότερο, δεν υπάρχει “Μοντέρνα Τέχνη” υπάρχει… “Τέχνη”

Η “τέχνη” υπόκειται στον κανόνα του μαύρου/άσπρου. Ή είναι τέχνη, ή δεν είναι. Δεν υπάρχουν ενδιάμεσα σκαλοπάτια, δεν υπάρχει “ναι μεν αλλά”. Αν χρειάζεται εξήγηση, επειδή πρόκειται περί κάποιας μουτζούρας, που “εκφράζει” κάτι… δεν είναι τέχνη, επειδή…

Η τέχνη δε χρειάζεται εξήγηση.

Και δεν αναφερόμαστε φυσικά σε αριστουργήματα που λόγω πολυπλοκότητας -ή επειδή ο καλλιτέχνης βρίσκεται ένα σκαλοπάτι πιο πάνω- θέλουν κάποια σχετική βοήθεια για την κατανόησή τους. Ένα καλό παράδειγμα, είναι η Γκουέρνικα του Πικάσο… μπορεί να κοιτάζεις τον -τεράστιο αυτό- πίνακα όλη μέρα, χωρίς να καταλαβαίνεις απόλυτα περί τίνος πρόκειται και κάποια στιγμή να σου πει κάποιος “ξέρεις… αναφέρεται στη δυστυχία του πολέμου” και εκείνη τη στιγμή… γίνεται το “κλικ” και το βλέπεις όλο ξεκάθαρα.

Ένα άλλο παράδειγμα είναι κάποιο κονσέρτο του Σεργκέι Ραχμάνινοφ. Η μουσική του περιέχει αναπτύγματα ανωτάτης θεωρίας και κάποιος αρχάριος στην κλασική μουσική δε θα τα καταλάβει άμεσα, εκεί θέλουμε τη βοήθεια του χρόνου. Αργότερα, ο κάποτε αρχάριος ακροατής, έχοντας ακούσει πολλά μουσικά κομμάτια, θα αναγνωρίσει σταδιακά και την αξία ενός κονσέρτου του Ραχμάνινοφ. Αυτές είναι αυτονόητες, φυσιολογικές και κοινές καταστάσεις. Αντίθετα, αναφερόμαστε σε πίνακες που έχουν απλά μια πράσινη πινελιά και ο “ποιητής”, θέλει να μας πείσει πως αυτό που βλέπουμε είναι το πώς η μουσική κάντρι, επηρεάζει την ανάπτυξη της γεννητικής μηχανικής . Εκεί… λίγο το χάνουμε! Σε αυτή τη περίπτωση, ο “καλλιτέχνης”, θα χρειαστεί αρκετή ώρα για να μας εξηγήσει, πώς μια πράσινη πινελιά, αντιπροσωπεύει και εικονίζει το θέμα αυτό και αυτό, πρώτον· γιατί μόνο αυτός το καταλαβαίνει, άρα δώρον άδωρο και κατά κύριο λόγο· επειδή στην πραγματικότητα δεν πρόκειται περί ενός έργου τέχνης, αλλά ενός κατά φαντασία έργου τέχνης, δηλαδή… μιας πράσινης πινελιάς.

Η έκφραση από μόνη της, δεν είναι τέχνη

H Brenda Spencer μετά τη δίκη της

Μια Δευτέρα του 1979, η 16χρονη μαθήτρια Μπρέντα Σπένσερ, πυροβόλησε και σκότωσε στο σχολείο της το διευθυντή, ένα φύλακα και τραυμάτισε 8 ακόμη μαθητές. Όταν τη συνέλαβαν και τη ρώτησαν γιατί το έκανε, αυτή απλά είπε… “δε μου αρέσουν οι Δευτέρες”.

Η Μπρέντα Σπένσερ, εξέφρασε την αντιπάθειά της προς τη πρώτη μέρα της εβδομάδας (μα καλά.. σε ποιον αρέσουν οι Δευτέρες)… με τον τρόπο που αυτή θεώρησε ως πιο “εκφραστικό” για την ίδια. Δηλαδή… εκφράστηκε. Αυτό που έκανε, ήταν μία πράξη έργου τέχνης;

Όχι βέβαια.

Για ποιο λόγο τότε να θεωρούμε έργο τέχνης, ένα πίνακα που απλά έχει ντυθεί με μαγνητάκια ψυγείου και “εκφράζει” το μακρύ και το κοντό του έκαστου κατά φαντασία “καλλιτέχνη”; Ο καθένας μπορεί να πάρει ένα κιβώτιο με μαγνητάκια να τα κολλήσει σε ένα καμβά και να βάλει και μια τιμή με τρία μηδενικά από πίσω. Αυτό δε σημαίνει -σε καμία περίπτωση- πως έχουμε ένα έργο τέχνης.

Είναι έργο τέχνης οτιδήποτε, επειδή έτσι απλά κάποιος το δήλωσε έτσι; Όχι.

Η ανάγκη λοιπόν να εκφραστούμε, δεν κλίνει απαραίτητα προς την επιλογή της τέχνης ως μέσω έκφρασης. Η έκφραση, είναι ένα από τα δύο στοιχεία που ωθούν κάποιον στο να δημιουργήσει τέχνη (το άλλο είναι η περιγραφή), οπότε το να έχουμε μόνο την κινητήρια δύναμη, την ανάγκη έκφρασης, χωρίς το μέσω να την εκδηλώσουμε, δηλαδή το ταλέντο, τη γνώση, την πείρα… τότε, δεν έχουμε τίποτα..! Παρά μόνο έναν καμβά με μαγνητάκια ψυγείου, για τον οποίο πρέπει να εξηγήσουμε -χωρίς εξαίρεση- στον κάθε περαστικό, τι είναι και για ποιο λόγο αυτό που βλέπουν είναι “τέχνη”.

Η έκφραση λοιπόν, δεν συνεπάγεται με τον όρο “τέχνη”.

Δεν είναι τέχνη το να πετάς σκουπίδια πάνω σε μια παλιά κουβέρτα (αυτό το έκθεμα στο Βερολίνο, κέρδισε σε διαγωνισμό μοντέρνας τέχνης) με τη δικαιολογία ότι εκφράζει κάτι. Δεν είναι τέχνη το να τοποθετείς ένα κομμάτι βράχου ενός τόνου (το οποίο στοίχισε ένα εκατομμύριο) έξω από ένα πανεπιστήμιο στις Η.Π.Α. που απλά το “μετακόμισες” από μια κοντινή πλαγιά επειδή “εκφράζει κάτι”. Δεν είναι τέχνη το να κλαις μια ώρα στο μικρόφωνο (μαντεύω πως όσοι πλήρωσαν το ακριβό εισιτήριο για να δουν τη Γιόκο Όνο -χήρα του Τζων Λένον- να κλαίει ασταμάτητα επί σκηνής, μάλλον περίμεναν να ακούσουν τραγούδια των Μπιτλς) αντί του να τραγουδάς. Αυτά τα παραδείγματα και άλλα πολλά, δεν αποτελούν δείγματα τέχνης. Αποτελούν δείγματα έκφρασης -μόνο! Θα μπορούσε ένα πραγματικός καλλιτέχνης να αποδώσει τελείως διαφορετικά και καλαίσθητα τη μόλυνση του περιβάλλοντος, τη μεγαλοπρέπεια της φύσης, ή το χαμό ενός αγαπημένου προσώπου. Τότε, έχοντας ως αιτία της δημιουργίας την ανάγκη για έκφραση, θα είχαμε και τέχνη.

Η τέχνη δεν είναι υποκειμενική

Βραβείο καλύτερου έργου τέχνης SECA Art Award 2017

Αυτό εξαρτάται από το τι θεωρεί ο καθένας τέχνη. Όχι! Τέχνη είναι ένα μουσικό κομμάτι του Ραχμάνινοφ και του Έλγκαρ, όχι του Παντελή Παντελίδη. Όσο και να επιμένει κάποιος ότι απλά “εμείς… οι άσχετοι” δεν το καταλαβαίνομε, δε θα μπορούσε ποτέ να θεωρηθεί τέχνη η μέγιστη παραφωνία, οι απαράδεκτοι στοίχοι (Μαζί σου χάνομαι, μαζί σου καίγομαι. Κι εγώ το ίδιο…), δε μπορεί να θεωρηθούν τέχνη δύο συγχορδίες που επαναλαμβάνονται σε όλα τα τραγούδια ενός ατάλαντου “τροβαδούρου”.

Η τέχνη είναι κάτι το συγκεκριμένο. Έχει δομή, έχει υπόσταση, έχει όρια. Δεν είναι κάτι αόριστο, βασισμένο στα “γούστα” του καθενός.

Το ότι η τέχνη “δεν ορίζεται”, είναι το πρώτο πάντα επιχείρημα του οποιουδήποτε αδαή, αλλά υπάρχουν νοητές γραμμές που εντός των, έχουμε δείγματα τέχνης και εκτός των… έχουμε ό,τι νά ‘ναι.

Προσωπογραφία του Σαλβαντόρ Νταλί

Δε θέλω να πω βέβαια, πως δεν υπάρχουν έργα “μοντέρνας τέχνης”, που είναι άριστα δείγματα δημιουργίας και σωστής εκτέλεσης της αρχικής έμπνευσης, αλλά δυστυχώς, το ποσοστό τέτοιων έργων, είναι μηδαμινό. Μια ολόκληρη “βιομηχανία”, θησαυρίζει, πατώντας πάνω στα πτώματα ανθρώπων που δε θέλουν να “μείνουν απ’ έξω” από συζητήσεις, εκδηλώσεις και τον κοινωνικό περίγυρο των φίλων της πραγματικής τέχνης και ακολουθούν σαν πρόβατα, τάσεις και κύματα της εποχής που επιβάλουν την αναγνώριση σκουπιδιών ως περίφημα αριστουργήματα. Υπάρχουν ολόκληρα μουσεία “μοντέρνας τέχνης” όπου τα εκθέματα είναι πολλές φορές κυριολεκτικά… σκουπίδια (όπως το έκθεμα της κουβέρτας με τα σκουπίδια στο Βερολίνο), τα οποία τα προσκυνούν καθημερινά, όλοι αυτοί που -κάποιοι εν γνώση τους, κάποιοι όχι- τα θεωρούν ως την τελευταία τάση της Μοντέρνας Τέχνης. Αυτά που εμείς οι κοινοί θνητοί δεν καταλαβαίνουμε.

Η δημιουργία τέχνης είναι δύσκολη, θέλει χρόνια μελέτης, προσπάθειες, αποτυχίες, επίγνωση, ένα καλό δάσκαλο, γαϊδουρινή επιμονή και υπομονή μα πάνω απ’ όλα… θέλει ταλέντο. Δυστυχώς δε γεννηθήκαμε όλοι καλλίφωνοι τραγουδιστές, ζωγράφοι και χορευτές. Δε γνωρίζω αν είναι θεϊκό άγγιγμα, η επιρροή του πρωταρχικού περιβάλλοντος στο οποίο μεγαλώνουμε ή κάτι άλλο. Γνωρίζω σίγουρα, πως κάποιοι έχουν ταλέντο σε κάτι συγκεκριμένο και εμείς οι υπόλοιποι… θα έπρεπε να έχουμε -όλοι- ταλέντο στο να τους απολαμβάνουμε (τους ίδιους, ή τα έργα τους).

Ευχαριστώ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *